Modern Hayat Düşünme Alışkanlıklarımızı Değiştiriyor; Podcast ve Müzik Çağın da Sessizlik Neden Kayboluyor?

Günlük hayatı neredeyse kesintisiz dolduran podcast, müzik ve diğer sesli içerikler, insanların düşünceleriyle baş başa kalma alışkanlığını zayıflatıyor. Uzmanlar, bu durumun zihinsel dinlenmeyi engelleyebileceğini ve uzun vadede dikkat ve bağımlılık açısından riskler barındırabileceğini belirtiyor

ABD’nin Portland kentindeki Franklin Lisesi’nde öğrencilerin, okul günü başında telefonlarını özel kılıflara kilitlemeleri zorunlu. Ancak kulaklıklar ve AirPods gibi cihazlar bu kılıflara sığmıyor.

Washington Post‘un haberinde yer alan; 17 yaşındaki lise üçüncü sınıf öğrencisi Easton Atlansky, öğrencilerin ders aralarında sık sık kulaklık kullandığını fark ettiğini belirterek “Teknik olarak AirPods gibi şeylere izin verilmiyor ama insanlar yine de çok kullanıyor, özellikle saçlarıyla gizleyebildikleri için” dedi.

Atlansky “Bence bunun bir kısmı, teknolojiyle büyümüş olmamızdan kaynaklanıyor. Özellikle Covid yüzünden TikTok ve YouTube’dan sürekli uyarılmaya çok alıştık. Kendimizi tamamen kontrol ettiğimizi ve istediğimiz zaman bırakabileceğimizi düşünmeyi seviyoruz ama insanız ve bu durum beyin kimyamızı bir ölçüde değiştiriyor” diye ekledi.

Ekranların bağımlılık yapıcı doğası ve ekran süresinin aşırı teknoloji kullanımının bir ölçüsü olduğu sıkça tartışılıyor. Ancak sesli içerik tüketimi de insanların uyanık oldukları saatlerin büyük bir kısmını kapsıyor ve bu konu yeterince araştırılmış değil.

Edison Research ve Nielsen verilerine göre Amerikalılar günde yaklaşık dört saat sesli içerik dinliyor. Buna sesli kitaplar, YouTube videoları ya da yemek hazırlarken arka planda açık duran televizyon sesi dahil değil. 2025 tarihli bir Edison raporu, podcast dinleyen yetişkin Amerikalı sayısının tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaştığını gösteriyor, ancak radyo hala baskın konumda. Bazı insanlar için bu alışkanlık günün büyük bölümünü kaplayan sürekli bir rutine dönüşmüş durumda.

Kaliforniya Üniversitesi Irvine kampüsünde bilişim bölümünde profesör olan psikolog Gloria Mark, “Bu alışkanlık haline gelmiş bir davranış ve çok sayıda insan bunu yapıyor. Zor bir durumdayız. Etrafımıza bakıyoruz, herkesin kulağında AirPods var” dedi.

Çocukların ekran kullanımı üzerine çalışan psikiyatrist ve terapist Clifford Sussman ise aşırı sesli içerik tüketimi üzerine klinik araştırmaların az olduğunu, ancak hastalarının ve ailelerinin bu konuyu sık sık sorduğunu belirtiyor. Ona göre sesli içerik tüketimi de teorik olarak ekran kullanımı kadar alışkanlık yapıcı olabilir.

Sussman “Birçok çalışmanın gösterdiği gibi dopamin salınımına en çok neden olan şey, ne aldığınız değil, onu ne kadar hızlı aldığınızdır” dedi.

Akıllı telefonlar, herhangi bir şarkıya, sesli kitaba, podcast’e ya da video klibe saniyeler içinde ulaşmayı sağlayarak anlık tatmin sunuyor. Sussman “Uzun süre uyarıldığımızda bu uyarana karşı duyarsızlaşıyoruz ve bir tolerans geliştiriyoruz” diye ekledi.

Bazı araştırmalar müzik dinlerken insanların daha iyi odaklanabildiğini de öne sürüyor. Sussman “Bu bir tür beyaz gürültü yaratıyor ve ironik şekilde diğer dikkat dağıtıcı unsurları bastırdığı için odaklanmayı kolaylaştırabiliyor” dedi. Ancak sorun, isteğe bağlı sesli içerikleri o kadar çok dinlemek ki, artık durmak istememekle başlıyor.

Sussman “Eğer bu kesilirse bir tür yoksunluk durumuna girersiniz” şeklinde konuştu. Bu durum ödül yoksunluğu sendromu olarak adlandırılıyor. Sussman “Müzik ya da sesli içerik dinlemediğinizde sinirli, huzursuz hissedebilir, kaygı yaşayabilir ya da depresif olabilirsiniz. En yaygın olanı ise can sıkıntısıdır” ifadelerini kullandı.

New York’ta yaşayan 26 yaşındaki Julia Knox, sabah ve akşam işe gidip gelirken haber podcast’leri dinliyor. Bulaşık yıkarken, alışveriş yaparken ya da şehirde yürürken ise eğlence podcast’leri dinleyerek gününü neredeyse sürekli bir ses akışıyla geçiriyor.

Knox “Şunu sürekli düşünüyorum: Bir şey yaparken bir şey dinleyememek kötü mü?” dedi. Aslında işteyken dinlemediğini belirtiyor ancak çoğu zaman sessiz düşünmenin, “daha eğlenceli hale getiren bir şeyi tüketme seçeneğiyle” rekabet edemediğini söylüyor.

Los Angeles’ta yaşayan 28 yaşındaki Trey Shilts ise araba kullanırken kulaklığını takıyor ve durumu şöyle açıklıyor: “Bunu ‘Bu benim AM radyom, bu da büyükannemin arka planda açık tuttuğu alışveriş kanalı’ gibi düşünmeye çalışıyorum. Fark şu ki, onlar bunu yanlarında 7/24 ücretsiz taşıma seçeneğiyle karşı karşıya değildi”

İngiltere’nin Brighton kentinde yaşayan 49 yaşındaki belgeselci Vicki Lesley ise yemek yaparken, çamaşır asarken ve uyumaya çalışırken podcast dinlediğini söylüyor. Lesley “Sanki sürekli kafamın içinde bir ses var” dedi.

Lesley için radyo ve podcast’ler ev işlerini daha keyifli hale getiriyor, ancak düşünmeye ayırdığı zamanı da azaltıyor. Eskiden işe bisikletle giderken, 40 dakikalık yol boyunca hiçbir şey dinlemediğini hatırlıyor.

Lesley “O zamanlar üzerinde çalıştığım programlar hakkında ya da kişisel hayatımla ilgili fikirler gelirdi. O zihinsel işleme zamanı artık yok, çünkü sürekli bir podcast açık” dedi.

Aşırı sesli içerik tüketimi zararlı mı?

17. yüzyıl filozofu Blaise Pascal, “İnsanlığın tüm sorunları, insanın bir odada sessizce tek başına oturamamasından kaynaklanır” diye yazmıştı.

Peki aşırı sesli içerik tüketimi her zaman zararlı mı?

Sesli içerikler, ekran süresine kıyasla daha “masum” hissedebiliyor. Lesley yakın zamandaki bir uzay görevine dair radyo yayınlarına odaklanırken, Knox sabah haberlerini takip ediyor, Shilts ise komedi podcast’lerini seviyor.

Sussman’a göre bağımlılığın tanımı net: “Bir şeyi, size sorun çıkardığını bildiğiniz halde yapmaya devam ediyorsanız bu bağımlılıktır”

Eğer sürekli dinlemek işlevselliğinizi artırıyorsa, buna bağımlılık demek zorunda değilsiniz. Ancak ruh halinizi bozuyor, ilişkilerinizi etkiliyor ve buna rağmen bırakamıyorsanız, bu bir bağımlılık olabilir.

Sussman, teknoloji bağımlılığının “siyah-beyaz bir durumdan ziyade bir spektrum olarak düşünülmesi gerektiğini” söylüyor. Sussman “Ekran kullanımı nedeniyle hiç sorun yaşamadığını söyleyebilecek çok fazla insan olduğunu sanmıyorum” diye ekledi.

Shilts ise yoğun dönemlerde podcast’lerin kendisine yardımcı olduğunu belirtiyor: “Yapmam gerekenler arttığında, yürütücü işlevlerde zorlandığımda podcast’ler bana işleri yapmak için gereken uyarımı sağlıyor”

Ancak sürekli podcast dinlemenin, “gerçek insanlarla birlikte olmayı biraz daha katlanılmaz hale getirdiğini” de ekliyor. Shilts “Bu isteğe bağlı, beklentisiz sosyal etkileşim, biraz bağımlılık yapıcı” dedi.

Mark’a göre boş anlarımızı sürekli sesli içeriklerle doldurduğumuzda, özellikle de sözlü ve dikkat dağıtıcı içeriklerle, “zihnimize dinlenme fırsatı tanımıyoruz” Bu da stresin birikmesine neden oluyor.

Zihinsel sessizlik ise önemli bir işleve sahip. Mark şöyle açıkladı: “Herhangi bir bilişsel görevle meşgul olmadığımızda beynin varsayılan mod ağı devreye girer. Bu sistem duygularımızı düzenlememize ve hayatımızı anlamlandırmamıza yardımcı olur. Kendi içsel anlatımızı bu şekilde oluştururuz”

Mark ve Sussman’a göre dinleme alışkanlıklarını azaltmak mümkün.

Sussman, “Üç gün boyunca hiçbir şey yapmamayı deneyebilirsiniz. Sesli içeriklerden, ekranlardan, anlık tatmin sağlayan her şeyden uzak durun. Sabır gerektiren aktiviteler yapın. Üçüncü günün sonunda çoğu insanın bu yoksunluk ve sıkıntı hissinin geçtiğini görürsünüz” dedi.

Sussman sonrasında sesli içerikleri geri eklerken, bir saat dinleyip aralar vermeyi öneriyor. Sussman “Bu dopamin akışını kesintiye uğratır. Böylece tekrar bağımlı hale gelme ihtimali azalır” dedi.

Mark ise bir alışkanlığı bırakırken yerine “daha derin ve tatmin edici” bir aktivite koymayı öneriyor. Mark “İnsanlarla daha fazla vakit geçirin. Birisiyle konuşurken ona tüm dikkatinizi verin” ifadelerini kullandı.

Kaynak:GazeteOksijen

Yayınlanma Tarihi:20.04.2026-20:41