Sessizliğin İçindeki Politika: “Sarı Zarflar”

4 Nisan 2026 Hayrun Nisa Gül Kızıkoğlu 0 Comments 5 min read

“Sarı Zarflar” bazı filmler gibi kendini hemen ele vermez. İzledikten sonra biter ama içinden çıkmaz; bir yerde takılır, geri döner, zihnin içinde dolaşmayı sürdürür. Belki de tam bu yüzden önemlidir. Çünkü bazı anlatılar kusursuz oldukları için değil, eksik kaldıkları yerlerden sızan bir hakikat taşıdıkları için kalıcı olur.

Film, Türkiye’nin yakın geçmişindeki ağır eşiklerden birisi olan Barış İçin Akademisyenler bildirisine yaslandığını hissettirerek başlar. Bir bildirinin yalnızca bir metin olmaktan çıkıp hayatları dağıtan bir olaya dönüşmesi; işlerin, evlerin, ilişkilerin, hatta kimliklerin çözülmeye başlaması… “Sarı Zarflar” bu kırılmayı doğrudan anlatmaz; onu karakterlerin hayatına, daha doğrusu hayatlarının daralmasına yerleştirir. Bu yüzden film, bir olayın değil, bir atmosferin filmidir.

Derya ve Aziz Tufan’ın hikâyesi bu daralmanın iki ayrı yüzünü taşır. Oyuncu olan Derya’nın başlangıçtaki yüksek sesli itirazı, bir tür görünür direnişin temsilidir; bedenini, sözünü ve varlığını ortaya koyan bir karşı çıkış. Akademisyen ve oyun yazarı olan Aziz ise daha sessizdir; içine kapanır, geri çekilir gibi görünür. Fakat zaman ilerledikçe bu iki hattın yer değiştirdiğini görürüz. Derya yorulur. Direnmenin sürekliliği onu aşındırır ve sonunda bir tür sistemle barışmaya, hatta eklemlenmeye doğru sürükler. Aziz ise dışarıdan bakıldığında geri çekilmiş gibidir ama aslında direnişi başka bir düzleme taşır.

Ama bu düzlem, sanıldığı kadar “hayatın içi” değildir.

Aziz’in direnişi giderek hayatın içinden çok metnin içine çekilir. Yazdıklarında, düşündüklerinde, kurduğu cümlelerde direnir. Bir tür aydın ütopyasının içinde kalır: Dilin hâlâ kurtarıcı olabileceğine, düşüncenin hayatın yerini tutabileceğine dair bir inanç. Bu, bir yandan onurlu bir ısrardır; diğer yandan da kırılgan bir sığınak. Çünkü hayat çözülürken metin her zaman yetmez. Aziz’in taksiciliğe geçişi bu yüzden yalnızca ekonomik bir zorunluluk değil, aynı zamanda bu ütopyanın sınırına çarpma anıdır. Direniş yer değiştirir ama eksilir de. Film burada çok ince bir şey yapar: Direnişi romantize etmez. Onu olduğu hâliyle, parçalı, çelişkili ve yorgun bir süreç olarak bırakır.

Bu parçalanmanın bir başka yüzü de kuşaklar arasında görünür hâle gelir. Ezgi’nin anne ve babasının yaşadıklarını anlamlandıramaması yalnızca bireysel bir kopuş değil, tarihsel bir kırılmanın kuşaklar arası yankısıdır. Ezgi için olan biten, büyük bir politik travmadan çok, evin içinde açıklanamayan bir sessizliktir. Neden işsiz kalındığını, neden korkulduğunu, neden susulduğunu tam olarak kavrayamaz. Çünkü her kuşak travmayı aynı dilden deneyimlemez.

Anne-baba için bu süreç bir kayıp ve direniş meselesiyken, çocuk için belirsizlik ve anlam boşluğudur. Ve belki de en sarsıcı olan tam da budur: Politik kırılmalar yalnızca yaşayanları değil, onları anlamlandıramayanları da şekillendirir.

“Sarı Zarflar”ın en güçlü yanı, politik olanı sloganlara hapsetmeden gündelik hayatın içine dağıtabilmesidir. Evin içindeki sessizlik, konuşulamayan cümleler, birbirine değmeden yaşayan iki insan, ailenin içindeki küçük iktidar ilişkileri… Bütün bunlar, büyük politik kırılmanın mikro düzeydeki yankılarıdır. Film bu açıdan bakıldığında gerçekten cesurdur. Çünkü bağırmaz ama duyulur.

Ve belki de tam bu noktada, filmin mekânla kurduğu ilişki belirleyici hâle gelir.

Film başta Berlin ve Hamburg’da geçiyor gibi görünse de, bu şehirler kendi kimlikleriyle var olmaz. Aksine, İstanbul ve Ankara’nın yerini tutan temsiller gibi kurulur. Bu da filmin başında açıkça ifade edilir. Berlin, Ankara’nın bürokratik soğukluğunu; Hamburg ise İstanbul’un sıkışmışlığını ve dağınık canlılığını taşır. Bu bir “yer değiştirme” değil, bilinçli bir yer değiştirtmedir. Film coğrafyayı değiştirir ama kaderi sabit tutar.

Bu yüzden izleyici şunu hisseder: İnsan bazen başka bir ülkeye gitmez, sadece aynı hikâyeyi başka bir yerde yaşamaya devam eder.

Bu tercih, sürgünü doğrudan anlatmak yerine mekân üzerinden dolaylı bir biçimde kurar. Ancak aynı zamanda bir muğlaklık da üretir. Çünkü film, bu temsiliyet ilişkisini açıkça kurmaz; sezdirir ama sabitlemez. Bu da izleyicide bir kayma hissi yaratır.

Nitekim benzer bir kayma, filmin tarihsel bağlamla kurduğu ilişkide de hissedilir. Rektörle akademisyenlerin yüzleştiği sahnede toplumsal cinsiyet üzerinden kurulan gerilim kendi başına önemli ve politik olarak kıymetlidir; fakat anlatının merkezindeki tarihsel kırılmayla kurduğu ilişki zayıf kalır. Benzer şekilde “hak, hukuk, adalet” sloganının kullanımı da dönemin özgül dilinden kopuk bir çağrışım yaratır.

Bunlar büyük hatalar değildir. Ama bir tereddüt üretir.

İzleyiciye şu soruyu sordurur: Bu anlatı o dönemin içinden mi konuşuyor, yoksa o döneme sonradan bakan bir hafızanın ürünü mü?

Bu tereddüt, filmin zayıflığı olduğu kadar gücüdür de. Çünkü film kesin bir yerde durmaz. Bir yandan tanıklık eder, bir yandan mesafe alır. Bu ikili durum anlatının politik tonunu sabitlemez ama derinleştirir.

Bu derinlik, filmin yalnızca iktidarı değil, muhalif alanı da sorgulamasında daha da belirginleşir. Aydınların kendi içine kapanan tartışmaları, protestonun dar bir çevrede dönüp durması, direnişin zaman zaman bir performansa dönüşmesi… “Kim daha devrimci?” sorusunun gerçek mücadeleyi gölgelediği anlar…

Film burada konforlu bir yer seçmez. Eleştiriyi yalnızca dışarıya değil, içeriye de yöneltir. Ve belki de tam bu yüzden rahatsız edicidir.

Bütün bu katmanlarıyla “Sarı Zarflar” kusursuz bir film değildir. Yer yer bulanıklaşır, bazı anlarda kendi kurduğu hattı gevşetir, açtığı politik alanı tam olarak sahiplenmez. Ama buna rağmen, hatta belki de tam da bu yüzden önemlidir.

Çünkü bu hikâyeyi anlatır.

Çünkü bu döneme bakar.

Çünkü o dönemin yarattığı duyguyu—sıkışmayı, yorulmayı, çözülmeyi—görünür kılar.

Bazı filmler izleyiciyi ikna etmez.

Ama peşini de bırakmaz.

“Sarı Zarflar” da böyle bir film.

İçine tam sinmeyen yerleriyle birlikte, aklında kalır.

Kaynak: evrensel.net

Yayın Tarihi: 04.04.2026, 19:09