İşten Çıkarmalarda Yeni Dönem: Suç Yapay Zekaya mı Atılıyor?
Teknoloji devleri son dönemde toplu işten çıkarmalara ‘yapay zeka’ gerekçesi sunuyor. Ancak bu açıklamalar her geçen gün daha fazla şüpheyle karşılanıyor. Uzmanlar maliyet baskılarına ‘yapay zeka’ gerekçesi sunulmasının teknoloji yöneticilerini ‘kötü adam’ gibi göstermediğine dikkat çekiyor
Büyük teknoloji şirketlerinin yıllık işten çıkarma açıklamaları artık normalleşti. Teknoloji devleri, neredeyse her yılın belli bir döneminde yüzlerce kişiyi işten çıkarma kararı alıyor. Bu durum artık olağan hale gelse de, şirket yöneticilerinin bu kararlara getirdiği açıklamalar son dönemde değişti.
Eskiden fazla istihdam, verimsizlik gibi açıklamalarla kamuoyunun karşısına çıkan teknoloji yönetimleri bugünlerde bu kararların tamamını ‘yapay zeka’ kavramıyla açıklıyor.
Son haftalarda Google, Amazon ve Meta gibi devlerin yanı sıra Pinterest ve Atlassian gibi daha küçük şirketler de iş gücünü azaltma planlarını açıkladı ya da bu yönde uyarılarda bulundu. Şirketler, yapay zekadaki gelişmeler sayesinde daha az çalışanla daha fazla iş yapabildiklerini belirtiyor.
Mark Zuckerberg, Ocak ayında yaptığı açıklamada “2026’nın, yapay zekanın çalışma biçimimizi kökten değiştirmeye başladığı yıl olacağını düşünüyorum” dedi.
O tarihten bu yana, Meta (Facebook, Instagram ve WhatsApp’ın sahibi) yüzlerce çalışanını işten çıkardı; bunların 700’ü yalnızca geçen hafta gerçekleşti.
Bu yıl yapay zekaya yaptığı harcamayı neredeyse iki katına çıkarmayı planlayan Meta’nın, bir şirket sözcüsüne göre “öncelikli alanlarda” işe alımları sürüyor.
Ancak BBC’ye konuşan şirket içinden iki kaynağa göre, önümüzdeki aylarda daha fazla işten çıkarma bekleniyor ve şirketin birçok biriminde işe alımlar dondurulmuş durumda.
Twitter’ın kurucusu ve eski sahibi Jack Dorsey, finansal teknoloji şirketi Block’u yönetirken hedefleri konusunda çok daha açık konuştu.
Geçen ay hissedarlara yaptığı açıklamada, Cash App, Square ve Tidal gibi platformları işleten şirketinin iş gücünün neredeyse yarısını azaltacağını duyururken, “Bu sadece verimlilikle ilgili değil” dedi.
“Zekâ araçları, bir şirket kurmanın ve yönetmenin ne anlama geldiğini değiştirdi… Geliştirdiğimiz araçları kullanan çok daha küçük bir ekip, daha fazlasını yapabilir ve bunu daha iyi yapabilir.”
Dorsey, önümüzdeki bir yıl içinde “şirketlerin büyük çoğunluğunun” benzer bir sonuca varacağını düşündüğünü belirterek, “Ben bunun önünde yer almak istedim” diye ekledi.
Yapay zeka bir bahane mi?
Ancak bu gerekçeler birçok şüpheyle karşılandı. Eleştirmenler, Dorsey’nin son iki yılda en az iki kitlesel işten çıkarmaya imza attığını ve o dönemlerde yapay zekadan hiç söz etmediğini hatırlattı.
Birçok şirketin yönetim kurulunda görev almış teknoloji yatırımcısı Terrence Rohan ise, işten çıkarmaları yapay zekadaki gelişmelere bağlayarak açıklamanın, maliyet baskılarını ya da hissedarları memnun etme isteğini öne sürmekten daha “iyi” bir gerekçe gibi göründüğünü söylüyor.
Terrence Rohan, “Yapay zekayı işaret etmek daha iyi bir blog yazısı çıkarır” diyor. “En azından sizi sadece maliyetleri düşürmek için insanları işten çıkaran ‘kötü adam’ gibi göstermez.”
Ancak Rohan, bunun tamamen içi boş bir söylem olmadığına da dikkat çekiyor. Desteklediği bazı şirketlerde yazılan kodların yüzde 25 ila yüzde 75’inin yapay zeka tarafından üretildiğini belirtiyor.
Bu durum, yazılım geliştirici, bilgisayar mühendisi ve programcı gibi bir zamanlar yüksek maaşlı ve istikrarlı kariyerlerin neredeyse garantisi olarak görülen meslekler için yapay zeka destekli kod yazma araçlarının oluşturduğu gerçek tehdidin bir göstergesi olarak değerlendiriliyor.
Yönetim danışmanlığı şirketi Bain’in ortaklarından Anne Hoecker ise son işten çıkarmalarla ilgili olarak, “Bunun bir kısmı anlatının değişmesi, bir kısmı da gerçekten verimlilikte sıçrama görmeye başlamamız” diyor. “Son dönemde yöneticiler, bu araçların artık yeterince iyi olduğunu ve aynı işi çok daha az insanla yapmanın gerçekten mümkün hale geldiğini görüyor”
650 milyar dolarlık yatırım
Yapay zeka alanında yaşanan gelişmelerin istihdam kesintisi yarattığı durumlar, yeni teknolojilerin insan yeteneklerini aştığı örneklerle sınırlı değil.
Teknoloji devleri Amazon, Meta, Google ve Microsoft gelecek yıl yapay zekaya toplam 650 milyon dolar yatırım yapmayı planlıyor.
Yöneticiler bu maliyetlerin yatırımcılar üzerindeki şok etkisini hafifletmenin yollarını ararken, çoğu çözümü genellikle teknoloji şirketlerinin en büyük gider kalemi olan personel maliyetlerinde buluyor.
Şubat ayında Amazon yöneticileri, önümüzdeki yıl yapay zekâ yatırımlarına 200 milyar dolar harcamayı planladıklarını açıkladı. Bu rakam büyük teknoloji şirketleri arasında en yüksek seviyeye işaret ediyor.
Aynı zamanda şirketin mali işler direktörü, bu maliyeti dengelemek için şirketin diğer alanlarında “verimlilik artışı ve maliyet düşürme” yönünde yoğun çaba göstermeye devam edeceklerini belirtti. Amazon, Ekim ayından bu yana yaklaşık 30 bin kurumsal çalışanını işten çıkardı.
Google da 2023’te 12 bin kişiyi işten çıkardıktan sonra daha küçük ölçekli kesintilere devam ederken, Şubat ayında yapay zekâ yatırım planlarını anlatırken yatırımcılara benzer güvenceler verdi.
Google CFO’su Anat Ashkenazi, konuyla ilgili, “Kuruluş içinde yatırımlara ayırabileceğimiz ne kadar fazla sermaye yaratabilirsek, gelecekteki büyümeyi tetikleyecek bu yatırım döngüsünü o kadar iyi çevirebiliriz” demişti.
İşte çıkarmaların yarattığı tasarruf, yapay zeka yatırımlarının yanında görece küçük kalsa da, şirketler yeni yatırımlar için her türlü maliyet kesintisine olumlu yaklaşıyor. Uzmanlara göre bu tür kesinti planları aynı zamanda yatırımcılara disiplinli bir mali anlayış sinyali de gönderiyor.
Görsel:https://i.gazeteoksijen.com/2/850/478/storage/files/images/2026/03/30/depophotos-18568593-bmkk.jpg
Güncelleme Tarihi:30.03.2026-22:13
